Στην ψυχοθεραπεία δίνεται βαρύτητα στην αναγνώριση των συναισθημάτων που βιώνει ο θεραπευόμενος στην καθημερινότητά του. Συχνά, μάλιστα, ζητείται να καταγράψει σε εβδομαδιαίο ημερολόγιο γεγονότα που έχουν συμβεί και πώς τα βίωσε. Τι γίνεται, όμως, όταν κάποιος θεραπευόμενος δυσκολεύεται να κατανοήσει το συναίσθημα που βιώνει;  

Παρατηρείται συχνά μέσα στη θεραπεία αδυναμία αναγνώρισης, κατανόησης και διαχείρισης συναισθημάτων από τους θεραπευόμενους. Οι περισσότεροι είναι ικανοί να ονομάσουν συναισθήματα, όπως η χαρά, ο θυμός, ο φόβος, αλλά δυσκολεύονται να εξηγήσουν συναισθήματα όπως το άγχος, η ανυπομονησία, η ενοχή. Επομένως, μόλις εντοπιστεί η δυσκολία στην καταγραφή του συναισθήματος χρειάζεται εκπαίδευση στα συναισθήματα (ψυχοεκπαίδευση), ώστε να μπορέσει ο θεραπευόμενος μόνος του να αναγνωρίζει όσα βιώνει. 

Για ποιο λόγο ενδεχεται ένας άνθρωπος να δυσκολεύεται να ονομάσει το συναίσθημά του; 

Ένας άνθρωπος για να μπορέσει να ονομάσει ένα συναίσθημα χρειάζεται να έχει εκπαιδευτεί σε αυτό, είτε μέσα από το προσωπικό του βίωμα είτε μέσα από βιώματα ατόμων του άμεσου περιβάλλοντός του.  Εάν έχει μεγαλώσει σε μια οικογένεια, σε ένα περιβάλλον, όπου απουσίαζε η έκφραση συναισθημάτων ή εκφράζονταν μόνο συγκεκριμένα συναισθήματα (π.χ. θυμός), τότε πιθανόν να δυσκολεύεται να αναγνωρίσει άλλες συναισθηματικές καταστάσεις. Επομένως, η απουσία βιώματος ευθύνεται για την αδυναμία αναγνώρισης συναισθημάτων και όχι απαραίτητα η έλλειψη γνώσης.  

Πώς μπορεί να εκπαιδευτεί κάποιος στην αναγνώριση συναισθημάτων; 

• Μέσα στη συνεδρία:  Ο θεραπευτής, κατά τη διάρκεια της συνεδρίας,  παρουσιάζει διάφορα συναισθήματα και τα εξηγεί. Στη συνέχεια, αναφέρει ενδεικτικά κάποιες καταστάσεις και ζητάει από τον θεραπευόμενο να αναγνωρίσει τη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου που τις βιώνει, εστιάζοντας τόσο στα σωματικά συμπτώματα όσο και στις σκέψεις και αντιδράσεις του. Η διαδικασία αυτή μπορεί να γίνει είτε μέσω χρήσης εικόνας είτε μέσω βίντεο.  

• Μέσω βιβλίων: Ο θεραπευτής προτείνει στον θεραπευόμενο να μελετήσει κάποιο  βιβλίο κατάλληλο για την κατανόηση των συναισθημάτων, αναλογιζόμενος τις ανάγκες του ατόμου. Στη συνέχεια, συζητούν στη συνεδρία για το βιβλίο και επεξεργάζονται από κοινού κάποια σημεία του. 

• Μέσω εφαρμογών: Ο θεραπευτής μπορεί να προτείνει στον θεραπευόμενο, εάν είναι εξοικειωμένος με την τεχνολογία, να δοκιμάσει κάποια εφαρμογή καταγραφής συναισθήματος στο κινητό του, ώστε να αντιλαμβάνεται την ποικιλία συναισθημάτων που βιώνει στην καθημερινότητά του. Σε εφαρμογές που κυκλοφορούν δωρεάν παρουσιάζεται μια λίστα με συναισθήματα, εξηγώντας τον τρόπο που αυτά βιώνονται, οπότε εκπαιδεύεται το άτομο να αναγνωρίζει τα συναισθήματα . Στη συνέχεια, η εφαρμογή ζητάει, ανάλογα με τις ανάγκες του καθενός, να γίνεται καταγραφή του συναισθήματος ανά τακτά χρονικά διαστήματα μέσα στην ημέρα όπου εξηγεί το άτομο τι τον οδήγησε σε αυτό το συναίσθημα.  

Καταλήγοντας, η αναγνώριση των συναισθημάτων είναι το πρώτο και ουσιαστικότερο βήμα στη ψυχοθεραπεία και ακολουθεί η κατανόηση και έπειτα η διαχείριση τους. Μη ξεχνάτε πως κάτι που για κάποιους μοιάζει δεδομένο, για κάποιους άλλους απαιτεί περισσότερο χρόνο και προσπάθεια προκειμένου να το κατακτήσουν!